pagina02

De doedelzak is een instrument bestaande uit een lederen
(of kunstof) zak, een blaaspijp, een chanter en zogeheten
drones. Hij behoort tot de "riet"- instrumenten, omdat deze
hun geluid voortbrengen door middel van lucht welke over een dunne strook riet wordt geblazen.
Via de blaaspijp wordt lucht in de zak geblazen. Deze zak dient als reservoir wanneer de muzikant tijdens het spelen wil ademen.
door tijdens het inademen de zak met zijn arm in te drukken, blijft de luchtdruk, die langs de rieten stroomt, constant. Het betreft hier een mondgeblazen doedelzak. Er bestaan echter ook varianten waarbij de zak van lucht wordt voorzien middels een blaasbalg. De melodieën worden vervolgens gespeeld op de fluit, chanter genaamd (of twee fluiten, double chanter genaamd) welke zich onderaan de lederen zak bevindt.
Daarnaast beschikken de meeste doedelzak varianten over zogenaamde 'drones' (één of meerdere). Deze zorgen voor een constante grondtoon tijdens het spelen van de melodie.

Een van de eerste doedelzakken werden al beschreven 100 jaar na Christus door de Griekse schrijver Dio Chrysostom, in de tijd van Nero. Vandaag de dag weten we dat de Romeinen inderdaad al doedelzak speelden. Vroeg in de 6e eeuw verklaarde een Griekse historicus dat de doedelzak het mechanisme was van de Romeinse infanterie, en de trompet van de cavalerie. Enkele eeuwen later wordt de doedelzak gebruikt door de clans van de Schotse Hooglanden. Later gebruikte het Britse leger het instrument om te spelen op bijeenkomsten en om de soldaten in het gevecht te motiveren. Het geluid van een doedelzak kan wel tot 2 mijl over land of zee te horen zijn.

Voorheen werden doedelzakken gemaakt van de huid van een schaap of geit. In sommige landen werden ze ook wel van de huid van andere kleine dieren gemaakt. Tegenwoordig worden doedelzakken gemaakt van luchtdicht leder of een luchtdichte kunststof. Dierenhuiden worden overigens nog steeds gebruikt. Het nadeel van een huid is echter dat deze van zichzelf nooit luchtdicht is. Hiervoor dient de zak te worden 'geseasoned'. Dit houdt in dat men er een speciaal samengesteld mengsel ingiet, welke, door in de huid te trekken, deze alsnog luchtdicht maakt. De 'drones', blaaspijp en 'chanter' werden en worden nog steeds gemaakt van hardhout, bijvoorbeeld African Blackwood. Daarbij werden ze vroeger nog al eens versierd met ringen van uitgeholde beenderen of ivoor. Tegenwoordig is dit niet meer toegestaan en wordt er gebruik gemaakt van imitatie ivoor (kunststof), zink, zilver of zelfs goud.

Hoe bespeel je een schotse doedelzak?

Een doedelzakspeler blaast via de blaaspijp lucht in de zak. Deze blaaspijp is voorzien van een rubber klepje welke voorkomt dat de lucht via dezelfde weg weer kan
ontsnappen. Vervolgens zal de lucht via de chanter en de
drones de doedelzak verlaten. Doordat de blazer de
juiste luchtdruk produceert, zullen deze de juiste
toonhoogte voortbrengen. Om deze luchtdruk te
handhaven tijdens het ademhalen, dient de speler met
zijn arm de zak in te drukken. Zodra hij weer lucht in
de zak blaast, dient hij zijn arm langzaam weer los te
laten. Hieruit blijkt wel dat het niet gemakkelijk is om
doedelzak te (leren) spelen. Dit komt niet alleen omdat

er bij het spelen van een muziekstuk (dit gebeurt uit het hoofd) aan diverse dingen tegelijk moet worden gedacht, een goede longinhoud is ook geen overbodige luxe. Het kan wel enkele jaren duren voordat men de techniek van het doedelzakspelen zich meester heeft gemaakt.

Een doedelzak, van oorsprong afkomstig van het Griekse eiland Kreta, gemaakt van geitenleer. De lucht wordt via een blaaspijp in de zak geblazen. De chanter bestaat uit een dubbele pijp. Iedere pijp heeft 5 vingergaten met een enkel riet.

Ontwikkeld in de late 17e eeuw. Door middel van een blaasbalg wordt de lucht in de doedelzak geblazen. De chanter heeft een cilindrische vorm en is voorzien van een dubbel riet. De vier drones zijn voorzien van een enkel riet.

De meest bekende doedelzak, ontwikkeld rond 1500 in de Schotse Hooglanden. Deze is voorzien van een blaaspijp, een lederen of kunststof zak en een conische chanter met een dubbel riet. Drie drones, welke op de schouder worden gedragen, zorgen voor de basistoon.

Deze komt uit Italië (Sicilië) en is voorzien van een blaaspijp. De zak wordt veelal gemaakt van schapenleer. Het instrument bevat 2 conische chanters met een dubbel riet. De twee drones zijn voorzien van een dubbelriet.